Pepijn van der Gulden, journalist. Meer info

Politicoloog en socioloog, werkt bij Quest. Dat blad vol weetjes.

Denkt, draalt, dwaalt, zo nu en dan ook in tekstvorm – serieus of licht.
Dit is mijn archief. (vroeger was alles beter, maar ik niet)

Mail meStalk me


Nieuws, columns, analyses, gebbetjes

Inhoudsopgave

Navigeer met pijltjestoetsen


Dit stuk is geplaatst op
18/08/2014 om 10:00

Delen delen delen!

Volkskrant-logo
maandag 18 augustus 2014

Fenomeen Fact checken op internet

De toekomst van het digitale factchecken: Trooclick

Het Franse bedrijf Trooclick maakt een plug-in die laat zien wanneer een bericht op internet onwaarheden bevat. Althans: bij sommige artikelen. Er zit toekomst in dit digitale factchecken.

Nooit meer misleid worden door een zielig, verzonnen verhaal over caviamishandeling in Peru dat duizenden keren is gedeeld op Facebook. Niet langer in een partijdig bericht van de Ruslandgezinde nieuwssite Russia Today trappen. Weten wanneer een politicus onjuiste statistieken uit de mouw schudt. En niet in de war raken door een slordige journalist van The New York Times die getallen verkeerd heeft geïnterpreteerd.

Voorlopig is het toekomstmuziek, maar het Franse multimediabedrijf Trooclick heeft een plug-in ontwikkeld die een 'waarheidslaag' legt over internet. Gebruikers installeren het systeem in hun webbrowser, dat vervolgens elke geopende webpagina automatisch controleert op onjuistheden. Bij mogelijke missers gaan alarmlichtjes knipperen: er zit een 'glitch' in het verhaal, een afwijking. Wees op je hoede. Dat lijkt een zeer welkom vooruitzicht op internet, waar iedereen onbelemmerd van alles kan beweren zonder dat iemand de juistheid verifieert.

Dat wil Trooclick veranderen, maar de ambitie loopt voorlopig voor op de techniek. Momenteel controleert het systeem nieuwsberichten rond beursgangen en overnames. Als de getallen in dergelijke berichten niet kloppen, waarschuwt het systeem. Verdere controle van economische berichtgeving zal snel volgen, belooft Robyn Bligh van Trooclick, bij het bedrijf in dienst als vertaalster. Andere terreinen nodigen uit tot toetsing. Bligh: 'Berichten over medische ontwikkelingen lenen zich goed voor het checken van de feiten, net als juridische zaken.'

Het bedrijf probeert een technisch zeer complex doel te verwezenlijken. Trooclick vergelijkt informatie op nieuwswebsites met eigen gegevens. Om te weten of anderen fout zitten, moet het zelf weten wat juist is. Daartoe vult het bedrijf een database met 'de waarheid'. Bij economische berichten gebeurt dat aan de hand van gegevens van beurswaakhonden, die over cijfermatige informatie beschikken. Trooclick controleert vervolgens of de getallen overeenkomen met de artikelen op een website. Op sommige nieuwssites werd bij de helft van de berichten een kleine of grote fout geconstateerd.

Andere onderwerpen lenen zich minder goed voor de gebruikte methode, erkent Bligh. 'We zouden het liefst zijn begonnen met politiek nieuws, maar dan moeten we dat wel kunnen automatiseren.' Een beschuldiging dat Oekraïense separatisten worden bijgestaan door de Russen, laat zich bijvoorbeeld niet gemakkelijk in cijfers gieten. In dat soort gevallen wil Trooclick een andere methode gebruiken. Artikelen over hetzelfde onderwerp moeten onderling worden vergeleken. Zo zou het systeem lezers van de Britse krant The Guardian kunnen melden dat de Amerikaanse The New York Times bewijs of juist een ontkrachting voor de berichtgeving levert. Op die manier moet op termijn elk type berichtgeving worden gecontroleerd - ook de fabels op sociale netwerken.

Voorlopig is Trooclick gratis, maar feiten checken kan commercieel interessant zijn, stelt Bligh. 'We zijn bewust met economisch nieuws begonnen. Handelaren hebben er veel baat bij te weten of cijfers in een bericht wel kloppen.' Een ander mogelijk verdienmodel is journalisten automatisch op fouten wijzen, nog voor publicatie van hun artikelen. 'Dan zou in de tekstverwerker bijvoorbeeld een groen golfje verschijnen als de feiten niet kloppen, zoals nu spelfouten in het rood worden aangegeven.'

Vooralsnog wijst Trooclick nieuwsmedia achteraf op hun tekortkomingen. Volgens Bligh reageren die daar gemengd op. 'Sommige zijn zeer bang dat ze constant van fouten worden beticht. Anderen hebben groot vertrouwen in hun eigen schrijven, al weten we niet of die optimisten daadwerkelijk beter werk afleveren. We zouden kunnen publiceren welke nieuws-media de meeste en welke de minste fouten maken, maar dat zou slechts een provocatie zijn.' Wel blijkt uit de gegevens dat de hoogst aangeschreven media de minste fouten maken.

Trooclick is de eerste volautomatische factchecker, maar handmatig feiten nalopen, is al langer populair. Veel media begonnen daarmee tijdens de laatste Amerikaanse presidentscampagnes, omdat politici juist dan strooien met halve waarheden, hele leugens en statististieken die het eigen gelijk bevestigen. De website Politifact zoekt de feiten achter uitspraken en oordeelt hoe betrouwbaar die zijn. De site geeft uitspraken een score van onjuist tot juist, met tussenscores als 'gedeeltelijk correct. De extreme score 'pants on fire' wordt toegekend bij flagrante fouten. In Nederland vervullen kranten een vergelijkbare rol. De Volkskrant neemt in de zaterdagbijlage Sir Edmund wekelijks een uitspraak onder de loep en nrc. next toetst dagelijks beweringen op de tweede pagina.

De handmatige controles laten pas achteraf zien of een stelling wel of niet klopt. De misleiding is toch geslaagd zolang velen niet weten dat een bewering onjuist was. Trooclick kan dit al tijdens het lezen van een bericht tonen. Wel loopt het systeem ook achter op menselijke waarheidszoekers. Zo bestaat misleiding van politici veelal niet uit het debiteren van leugens, maar juist uit het weglaten van - ongunstige - feiten. Op korte termijn zijn computers niet in staat dat te herkennen.

Het futuristische Truth Teller van The Washington Post kan dan van pas komen. Dit is een applicatie die sinds 2013 televisietoespraken van politici live controleert op onwaarheden. Daarvoor zet het systeem gesproken toespraken eerst om in tekst en verifieert vervolgens de beweringen. De waarheidsverteller is gekoppeld aan 'ouderwetse' factchecking sites, die de feiten handmatig hebben gecontroleerd.

Een laatste wapen tegen leugens is de app rbutr (een woordspeling op rebuttal, tegenwerping). Deze meldt het als informatie elders wordt betwist. Zo kunnen internetters achterhalen of een website onjuistheden verkondigt. Wel is het systeem volledig afhankelijk van gebruikers: zij moeten de tegenwerping aankaarten. De hele waarheid laat nog even op zich wachten, maar de leugen wordt wel sneller ingehaald.




Gefeliciteerd, u bent de eerste die deze site heeft uitgelezen! U wint een geheel verzorgde midweek Vlieland. Mail mij met als onderwerp 'Ik heb tijd over' om uw prijs te innen. (enkel geldig als u niet stiekem stukjes hebt overgeslagen!)