Pepijn van der Gulden, journalist. Meer info

Politicoloog en socioloog, werkt bij Quest. Dat blad vol weetjes.

Denkt, draalt, dwaalt, zo nu en dan ook in tekstvorm – serieus of licht.
Dit is mijn archief. (vroeger was alles beter, maar ik niet)

Mail meStalk me


Nieuws, columns, analyses, gebbetjes

Inhoudsopgave

Navigeer met pijltjestoetsen


Dit stuk is geplaatst op
25/06/2014 om 11:03

Delen delen delen!

Volkskrant-logo
woensdag 25 juni 2014

In Nijmegen heerst de twijfel: aquaduct of aqua morgana?

Van onze verslaggever
Pepijn van der Gulden

NIJMEGEN Liggen er in de bossen rondom Nijmegen nu wel of niet resten van een kilometerslang Romeins aquaduct? Over die kwestie spreekt de Nijmeegse gemeenteraad zich vanavond uit. De gemeenten Groesbeek en Nijmegen en de provincie gaven al vier ton uit aan een wandelroute met uitkijkpunten, een website en een app over het aquaduct. Er is één probleem: volgens onder meer de plaatselijke Rekenkamer bestaat het aquaduct niet.

De discussie draait om meerdere grote geulen en dijken rond Nijmegen, waarvan de aanleg vele tienduizenden mandagen werk moet hebben gekost. In 1996 opperde de plaatselijke amateur-archeoloog Ben Brus dat er een Romeins aquaduct was geweest. Dat zou water vanuit het hoger gelegen Berg en Dal naar een Romeins legerkamp in Nijmegen hebben geleid. Geen aquaduct met klassieke boogbruggen, maar een bijna 6 kilometer lange waterweg, door een zorgvuldig aangelegd tracé van afgravingen en ophogingen.

Zo'n tien jaar later kwam archeoloog Peter Schut namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed met een aantal argumenten die een aquaduct aannemelijk maken. Zo waren er in de 1ste eeuw na Christus vijfduizend militairen van het tiende legioen bij Nijmegen gelegerd. Die hadden zeker 500 duizend liter water per dag nodig en op het legerkamp is alleen een kleine waterput gevonden. Soortgelijke Romeinse legerkampen, zoals bij Tongeren en Xanten, maakten gebruik van aquaducten. Het veronderstelde tracé bij Nijmegen daalt zeer gelijkmatig door het heuvelachtige landschap, waardoor een constante waterstroom mogelijk was. Al met al 'voldoende houvast om aan een aquaduct te denken', concludeerde Schut.

Voor Nijmegen vormde het een uitgelezen mogelijkheid om zich sterker te profileren als oudste stad van Nederland. Op informatieborden en de website wordt 'aquaduct Groesbeek' als zekerheid gepresenteerd.

Maar eind vorige maand gooide de Nijmeegse Rekenkamer roet in het eten: na bronnenonderzoek komt die tot de conclusie dat het aquaduct 'als nog onvoldoende vaststaand moet worden beschouwd'. Om het water niet in de grond te laten wegzakken, moet het een waterleiding hebben gehad en daarvan zijn nooit resten gevonden. Ook andere objecten, zoals Romeins gereedschap of drinkbekers, zijn niet aangetroffen. Verder zou de waterloop niet geheel kloppen en het aquaduct slecht aansluiten op het legerkamp. Het advies was verstrekkend. 'De Rekenkamer raadt de gemeente met klem aan om in haar beleid en uitingen voorlopig de nodige terughoudendheid te betrachten.'

De Rekenkamer geeft daarmee Hans Schraven gelijk, een sociaal-psycholoog uit Nijmegen die de methodologie van het archeologisch onderzoek kraakt en spreekt van een 'aqua morgana'. 'Ze hebben opgravingen gedaan, waarbij niks is gevonden. Dat wordt vervolgens als bevestiging gezien van de aanname dat het aquaduct van hout was, dat is vergaan.'

Archeologen voelen zich echter gepasseerd door het rapport van de Rekenkamer, dat te weinig zou steunen op archeologische experts. 'Alle argumenten spreken voor een aquaduct, behalve het gebrek aan daadwerkelijke resten langs het kanaal', zegt Paul Kessener, als onafhankelijk onderzoeker betrokken bij de zaak. 'En dat is niet altijd een absolute voorwaarde.'

Zo wijzen voorstanders van het aquaduct erop dat de Romeinen wel vaker houten waterleidingen gebruikten. Na bijna twee millennia zijn deze volledig vergaan. 'Geen enkele historicus heeft Karel de Grote gezien. Toch heeft hij bestaan', zegt ontdekker Brus.

Directeur Ad van Ruth van de Rekenkamer benadrukt dat hij alleen de onzekerheid heeft aangekaart. 'Er zijn gerede twijfels, argumenten voor en tegen, dus is terughoudendheid op zijn plaats. Dat is alles wat wij duidelijk hebben willen maken.'

Bij de opening van een archeologisch centrum in Utrecht begin deze maand, werd het aquaduct in één adem genoemd met het schandaal rond de mikwe, een vermeend historisch joods badhuis in Venlo. Die stad bouwde een speciale museumvleugel voor de middeleeuwse fundamenten, voordat een rapport van de plaatselijke Rekenkamer aantoonde dat het waarschijnlijk geen mikwe was. Kessener bezweert dat de Nijmeegse situatie anders is, omdat critici geen plausibele alternatieve verklaring kunnen bieden voor de geulen en dijken

Als de gemeenteraad het advies van de Rekenkamer overneemt, moet de gemeente de promotie van het aquaduct sterk inperken en de informatievoorziening aanpassen.




Gefeliciteerd, u bent de eerste die deze site heeft uitgelezen! U wint een geheel verzorgde midweek Vlieland. Mail mij met als onderwerp 'Ik heb tijd over' om uw prijs te innen. (enkel geldig als u niet stiekem stukjes hebt overgeslagen!)